Als je wat dieper in de wereld van vleesetende planten duikt, kom je al snel terecht in een zee van Latijnse namen, afkortingen en kruistekens. Sarracenia flava var. atropurpurea, Dionaea muscipula 'Dentate Traps', Sarracenia × moorei, wat betekent dat allemaal? En waarom gebruiken liefhebbers die namen zo consequent in plaats van gewone volksnamen? Dit artikel legt de logica achter de wetenschappelijke naamgeving van vleesetende planten stap voor stap uit.

Waarom geen gewone namen?

Het probleem met volksnamen is meteen duidelijk als je er even bij stilstaat. De "venusvliegenvanger" is in het Nederlands vrij uniek, maar zodra je in het Engels, Duits of Frans gaat praten, ontstaat er al snel verwarring. Bovendien kunnen verschillende planten dezelfde volksnaam dragen, of één plant meerdere namen in omloop hebben.

Wetenschappelijke namen lossen dit op: ze zijn uniek, internationaal en stabiel. Een kweker in Japan, een botanicus in Brazilië en een liefhebber in België begrijpen allemaal precies dezelfde plant als ze Sarracenia leucophylla lezen. Dat is de kracht van het systeem dat de Zweedse botanicus Carolus Linnaeus in de 18e eeuw introduceerde.

De opbouw van een wetenschappelijke naam

De basis is de binomiale naamgeving: elke soort krijgt een naam die uit twee delen bestaat. Samen zijn die twee delen uniek voor die soort, wereldwijd.

Daaronder bestaan nog verdere niveaus van verfijning, die je veel tegenkomt in de Sarracenia-wereld:

Taxonomie: een levende wetenschap

Taxonomie is de wetenschap die organismen indeelt en classificeert. Wat veel liefhebbers verrast: die indeling is niet vaststaand. Naarmate nieuwe informatie beschikbaar komt, tegenwoordig vaak via moleculaire studies en DNA-analyse, kunnen classificaties en dus ook namen veranderen.

Het is dus best mogelijk dat een vleesetende plant die nu een bepaalde soortnaam heeft, over een aantal jaar een volledig andere naam draagt. Dat is geen vergissing of willekeur, maar wetenschap die evolueert op basis van nieuwe inzichten.

Hybriden: twee manieren van benoemen

Een hybride is een plant met genetisch materiaal van twee verschillende ouders. Bij Sarracenia komen hybriden zowel in de natuur voor (waar soorten naast elkaar groeien) als in cultivatie. Er zijn twee correcte manieren om een hybride te benoemen.

Manier 1: De hybrideformule

Je vermeldt beide ouderplanten, verbonden met een vermenigvuldigingsteken. De vrouwelijke ouder staat traditioneel eerst.

Manier 2: De hybridenaam

Een gepubliceerde naam die officieel is vastgelegd volgens de ICBN-regels. Compacter, maar je moet de naam kennen om te weten welke soorten de ouders zijn.

Overzicht gepubliceerde hybridenamen bij Sarracenia

De onderstaande tabel (uit Ellison et al., 2014) geeft een overzicht van de gepubliceerde hybridenamen. De eerste kolom toont de hybridenaam, de tweede de twee oudersoorten. De overige kolommen geven weer welke namen door welke publicaties erkend werden — want ook hier zijn botanici het niet altijd eens.

Tabel 1. Gepubliceerde hybridenamen bij Sarracenia, naar Ellison et al. (2014). Let op: × ormosa in de tabel is een drukfout, de correcte naam is × formosa.

Wie bepaalt welke naam juist is?

Er bestaat geen wet die naamgeving afdwingt, maar wel twee internationale codes die wereldwijd door wetenschappers (redelijk) gerespecteerd worden:

Cultivarnamen: geselecteerde kweekvormen

Een cultivar is een plant die in cultivatie geselecteerd is op één of meerdere bijzondere kenmerken. Denk aan een uitzonderlijk grote beker, een zeldzame kleurpatroon, of een bijzondere groeiwijze. Om als cultivar gepubliceerd te worden, moet de plant aan drie voorwaarden voldoen:

Literatuur

• Barrie, F. R., et al. (2012). International Code of Nomenclature for algae, fungi and plants (Melbourne Code) (Vol. 154). Koeltz Scientific Books.
• Brickell, C. D., et al. (2009). International Code of Nomenclature for Cultivated Plants. Scripta Horticulturae 10.
• Christenhusz, M. J. (2013). The code decoded. A user's guide to the International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants. Regnum Vegetabile 155.
• Ellison, A. M., Davis, C. C., Calie, P. J., & Naczi, R. F. (2014). Pitcher plants (Sarracenia) provide a 21st-century perspective on infraspecific ranks and interspecific hybrids. Systematic Botany, 39(3), 939–949.